Podstawowe decyzje

   Starokatolicki "protest" skierowany był przeciwko niezgodności z historią obu dekretów watykańskich - o papieskiej władzy uniwersalnej i nieomylności.  Walka, jaka rozgorzała wokół protestu, nadała społeczności starokatolickiej potrójne jakby posłannictwo:

1.    walka o wolność sumienia i wiary stawała się walką o wolność i swobodę posłuszeństwa dla Słowa i Woli Pana, o których świadczy Pismo św. i pierwotna Tradycja;

2.    wierność wierze i porządkowi starego i Jednego Kościoła w wyznaniu wiary, urzędach i nabożeństwie, przy coraz bardziej zdecydowanym ponownym przyjęciu pierwotnego, kościelnego rozumienia gminy;

3.    dążenie do ekumenii, gotowość do ponownego zjednoczenia oddzielonych od siebie Kościołów chrześcijańskich na gruncie starego Kościoła.

   Te trzy siły właśnie zdecydowały o przekształceniu ruchu starokatolickiego w Kościół.
   Zapadły pierwsze decyzje.

Monachijskie  oświadczenie  w  Zielone  Świątki   ( 1872r.)

Ogólnie:       
             Oświadczenie to, sformułowane w zasadzie przez  I. von Döllingera, a podpisane również przez czołowych przywódców starokatolickich, opublikowane zostało 28.05.1871 roku w  „Augsburger Allgemeine Zeitung" . W tym wyczerpującym oświadczeniu, potępieni przez Rzym starokatolicy, bronią przed opinią publiczną swego stanowiska, stwierdzając między innymi: odrzucamy dekrety watykańskie, ale pozostajemy katolikami, zgodnie z zasadą, że „katolickie jest tylko to, co wszędzie, zawsze i przez wszystkich było wyznawane" (św. Wincenty z Lerynu).   „Odrzucamy groźby biskupów jako nieuzasadnione, a ich środki przymusu jako nieważne i nieobowiązujące".  Z tego powodu  „ani wierni nie utracili swego prawa do otrzymywania środków łaski Chrystusa, ani kapłani swych uprawnień do ich udzielania".  Na zakończenie, sygnatariusze w uroczystym apelu dają wyraz nadziei na rychłą reformę Kościoła katolickiego i „pojednanie podzielonych obecnie chrześcijańskich wspólnot wyznaniowych, którego pragnął i które przyrzekł Założyciel Kościoła, a które z coraz większą siłą tęsknot niezliczonych wiernych (...) jest oczekiwane i przywoływane". 
     Podczas spotkania monachijskiego w Zielone Świątki jednocześnie postanowiono zwołać pod  koniec września 1871r. kongres w Monachium.

Pełny tekst ...

Kongres katolików w Monachium  22 - 24. 09. 1871 r.

 Ogólnie:      
              Kongres zgromadził ponad 300 delegatów z Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Obecni byli również goście z Kościołów:  rosyjsko-prawosławnego, anglikańskiego i ewangelickiego, a także z Kościoła Utrechckiego.       Główny nacisk położono na dyskusję podczas trzech zamkniętych posiedzeń delegatów, natomiast obydwa zgromadzenia publiczne w Pałacu Szklanym, w których uczestniczyło ponad  8 tyś. osób miały raczej charakter manifestacji zewnętrznej.  Ważne znaczenie miał przede wszystkim przyjęty przez zgromadzenie delegatów „Program Monachijski", który zgodnie z oświadczeniami wydanymi w Norymberdze i w Zielone Świątki w Monachium zawierał zasady i wnioski, na których podstawie ruch miał zbudować swą dalszą działalność. Problem polegał na tym, jak należy zrealizować ten program.  
   Friedrich von Schulte postawił wniosek, aby  „we wszystkich miejscowościach, gdzie zachodzi taka potrzeba i gdzie znajdą się ludzie, zorganizować regularną pracę duszpasterską (...), a gdy nadejdzie właściwy moment, również regularną jurysdykcję biskupią". 
   Wnioskowi temu, którego celem było zakładanie samodzielnych parafii starokatolickich i własnej diecezji, przeciwstawił się  I. von Döllinger, wysuwając zarzut, że w ten sposób przekroczy się granice stanu konieczności.  Nie należy stawiać  „parafii przeciw parafii, ołtarza przeciw ołtarzowi". Należy raczej postępować zgodnie z zasadą  „reformatio fiat inter ecclesiam"  (reformę należy urzeczywistniać wewnątrz Kościoła).  Jego zdaniem, starokatolicki opór należy kontynuować wewnątrz rzymskokatolickiej struktury jurysdykcyjnej, w formie publicystyczno-literackiego ruchu protestacyjnego .
    Gdyby zastosowano się do jego rady, ruch starokatolicki, jako wyłącznie „ruch", szybko by się załamał.    Zdecydowaną większością głosów (tylko przy trzech głosach sprzeciwu) przyjęto wniosek F. von Schultego, postulujący zakładanie własnych parafii. 
   W ten sposób wola przekształcenia się w Kościół odniosła zwycięstwo nad tendencją do pozostawania tylko „ruchem".

Pełny tekst ...

Kongres  starokatolików  w  Kolonii  20 - 22. 09. 1872 r.

Ogólnie:
             Na Kongres w Kolonii, który ze względu na swój skład i podjęte decyzje wywarł trwały wpływ na kościelną opinię publiczną, przybyło  350 delegatów z około 100 miejscowości w Niemczech.  Na ich czele znaleźli się wszyscy przywódcy ruchu starokatolickiego, zarówno z  Niemiec, jak i z  Francji oraz  Szwajcarii (m.in. Eduard Herzog). Przybyli także goście:  Arcybiskup Utrechtu, dwaj biskupi Kościoła Anglii, biskup amerykańskiego Kościoła Episkopalnego oraz kilku prawosławnych (Rosjan). Kongresowi, który był podobnie zorganizowany, jak w Monachium, przewodniczył  prof. F. von Schulte. 
   Na tym Kongresie wyraźnie ujawniła się wola utworzenia własnego Kościoła.  Znalazło to swój wyraz już w tym, że w świadomym przeciwieństwie do „nowokatolików", którzy przyjęli dekrety watykańskie, określono się jako „starokatolicy".
     Głównym zadaniem Kongresu było ustalenie pierwszych kroków w tworzeniu konstytucyjnych podstaw Kościoła.  Wykonując decyzję podjętą w Monachium, przedyskutowano i jednogłośnie przyjęto prowizoryczny   Projekt organizacji uregulowanego duszpasterstwa.  Postanowiono w nim, że w istniejącej sytuacji przymusowej księża  „mogą udzielać sakramentów nie tylko ważnie, ale również w sposób dozwolony", a przy tym  „w miarę możliwości powinni trzymać się tradycyjnych zarządzeń liturgicznych".  Zniesiono jedynie najbardziej rażące nadużycia:  pobieranie opłat kościelnych i stypendiów mszalnych,  przerost odpustów,  przesadny kult świętych,  używanie szkaplerzy,  poświęconych medalików itp. Podkreślono, że posunięcia te są możliwe bez wprowadzania jakichkolwiek zmian do obowiązujących ustaw kościelnych.
   Uwieńczeniem projektu było ustanowienie komisji, która miała przygotować wybór biskupa i opracować odpowiednią ordynację wyborczą (uznającą, zgodnie z prawem starokościelnym, duchownych i świeckich jako wyborców). Inna komisja miała zająć się opracowaniem statutu organizacyjnego parafii, a jeszcze inna zajęła się określeniem praw starokatolików wobec prawa.
    Jednak najważniejsze znaczenie miało utworzenie komisji, która miała wyjaśnić stosunek starokatolików do innych wyznań oraz zapoczątkować pertraktacje zmierzające do ponownego zjednoczenia rozdzielonych Kościołów.  Przewodniczącym tej komisji został  I. von Döllinger, który natychmiast rozpoczął rozmowy z obecnymi w Kolonii przedstawicielami Kościoła anglikańskiego i prawosławnego.
    Podjęte decyzje ukazują jednoznacznie, jak bardzo starokatoliccy teologowie i kanoniści troszczyli się o to, by - przez możliwie najdokładniejsze przestrzeganie obowiązujących ustaleń kościelno-prawnych - utrzymać ciągłość ze starym, przedwatykańskim Kościołem, a na tej podstawie uzyskać wspólnotę z biskupimi Kościołami Wschodu i Zachodu.
       „Kościół starokatolicki nigdy w swej historii nie przybrał charakteru sekty"

 Wybór  biskupa

             Przygotowanie wyboru biskupa wziął w swoje ręce  prof. F. von Schulte, jako przewodniczący wybranej w Kolonii „komisji biskupiej".  Po zapewnieniu sobie zgody państwa w rokowaniach z pruskim premierem i kanclerzem Rzeszy,  Otto von Bismarckiem, zgromadzenie delegatów złożone z  21 księży i  56 świeckich, wybrało w Kolonii, w dniu  04.06.1873 r., wrocławskiego profesora teologii,  Józefa Huberta Reinkensa, pierwszym starokatolickim biskupem Niemiec.  Dnia 11.09.1873 r.  przyjął on w Rotterdamie z rąk biskupa  Hermana Heykampa z Deventer katolicką sakrę biskupią.
    Biskup starokatolicki został uznany przez rządy  Prus,  Badenii,  Hesji (ale nie Bawarii), jako „Katolicki Biskup Starokatolików Rzeszy Niemieckiej".  Jak mógł stwierdzić  F. von Schulte, po raz pierwszy od 600 lat został w Niemczech wybrany przez kler i lud katolicki biskup bez papieskiego zatwierdzenia. Przez przyjęcie sakry biskupiej z rąk biskupa z Deventer, została zapewniona również „sukcesja apostolska", co było szczególnie ważne dla Kościoła starokatolickiego i w ten sposób został zachowany konkretny, historyczny związek ze starym Kościołem.  J. H. Reinkens, który za motto swej biskupiej działalności obrał słowa: „Wszystko bowiem, co się czyni niezgodnie z przekonaniem, jest grzechem"  (Rz 14, 23), jak nikt inny dawał gwarancję tego, że Kościół starokatolicki wkroczył na drogę stawania się Kościołem katolickim: poprzez swoje szerokie wykształcenie, swoją jasną i świadomą celu wolę działania oraz poprzez swą opartą na głębokiej wierze łączność ze starym Kościołem, którego Ojców znał doskonale.

             Ostatni z trzech wielkich kongresów nabrał dla Kościoła starokatolickiego podstawowego znaczenia, przez przyjęcie projektu starokatolickiego  Statutu synodalnego i parafialnego.  Opracowany głównie przez   F. von Schultego, stanowił ambitną próbę odtworzenia w nowożytnym kształcie biskupio-synodalnego ustroju starego Kościoła.
    Po postanowieniach ogólnych, w których m.in. wyraźnie powiedziano, że starokatolicy  „jako trwający w Kościele katolickim, zastrzegają sobie wszystkie prawa przysługujące katolikom (...), a ich własna organizacja kościelna posiada jedynie charakter prowizoryczny", określono dokładnie prawa i obowiązki biskupa,  przedstawicielstwa synodalnego,  synodu,  parafii,  proboszcza i duchownych pomocniczych.
   Zasadniczo najważniejsze są następujące postanowienia:
1.    Biskupowi przysługują te prawa i obowiązki, jakie prawo powszechne przysługuje episkopatowi.   Biskupa wybiera synod.  U boku biskupa stoją, wybrani również przez synod, przedstawiciele synodalni: czterech duchownych i pięciu świeckich.  Przewodniczącym jest biskup, drugim przewodniczącym jest osoba świecka.
2.    Synod jest najwyższym organem administracyjnym, którym również kieruje biskup, składa się ze wszystkich duchownych oraz z delegatów świeckich, wybranych przez parafie.
3.    W sprawach duszpasterskich parafią kieruje proboszcz i biskup, w pozostałych sprawach parafię reprezentuje zarząd kościelny i zgromadzenie parafialne.
    Przez głęboko przemyślane krzyżowanie się kompetencji biskupa z kompetencjami synodu, przedstawicielstwa synodalnego, duchownych, świeckich i parafii, został urzeczywistniony w wielkiej mierze postulat osobowej reprezentacji jednego Kościoła w każdej poszczególnej parafii i każdej parafii w całym Kościele, w sensie wczesnochrześcijańskim.

 
   Zgodnie z zasadami opracowanymi i przyjętymi na kongresach w  Monachium,  Kolonii i Konstancji, ukonstytuował się potem Kościół starokatolicki w  Niemczech,  a z pewnymi odchyleniami, uzasadnionymi tradycją i warunkami miejscowymi, także Kościoły starokatolickie w  Szwajcarii  i w Austrii.