Niezależny ośrodek kościelny w Scranton 
Polski Narodowy Kościół Katolicki

Kościół  pw. Św.  Stanisława
Biskupa  i  Męczennika
( 1897 r.)

    Ośrodek w Scranton powstał najpóźniej. Genezą swą sięga konfliktu jaki wybuchł w najstarszej polskiej parafii pw. Najsłodszego Serca Jezusa i Maryi w Scranton pomiędzy wiernymi a ks. proboszczem Ryszardem Austem. Wiernym początkowo szło o wgląd w fundusze parafialne. Wybrali więc spośród siebie komisję rewizyjną, która chciała przeprowadzić kontrolę gospodarczej działalności księdza. Udała się więc do proboszcza, a ten wyrzucił przybyłych za drzwi, a następnie zaczął z ambony znieważać wiernych. W tej sytuacji udano się do biskupa O'Hary aby uporządkował zaniedbaną parafię. Lekceważące potraktowanie przez biskupa prośby delegacji doprowadziło do ostrego konfliktu.

        Gdy obok starego kościoła stanął nowy, pomyślano o duszpasterzu. Zgromadzenie parafialne w dniu 14 marca 1897 r. wybrało ks. Franciszka Hodura na proboszcza.

    To samo zgromadzenie uchwaliło kilka podstawowych zasad, które najpierw obowiązywały tylko ich parafię, by później wejść w skład Konstytucji PNKK.
W odnośnej uchwale zgromadzenia czytamy m.in.:
 
"Na większą cześć Boga w Trójcy Jedynego, ku uczczeniu Najświętszej Maryi Panny i św. Stanisława, patrona, zbudowaliśmy nowy polski kościół, by w nim gromadził się lud u stóp Przedwiecznego, czerpał światło wiary i miłości, które są fundamentem żywota na tym świecie i w wieczności; by zaś ten przybytek Boży wzniesiony za grosz ciężko zapracowany nie przeszedł w obce ręce, lecz służył swemu celowi i pozostał jako pamiątka dla dzieci i wnuków obecnego pokolenia i był świadectwem wiary ludu polskiego w Ameryce, postanawiamy wszyscy, którzyśmy się przyczynili do zbudowania tej świątyni, co następuje:

• Kościół ma być inkorporowany jako Kościół Polskokatolicki pod wezwaniem św. Stanisława Biskupa i Męczennika na imię i własność parafii św. Stanisława w Scranton, Pa. Opiekunami majątku mają być wybrani przez parafię członkowie.

• Na czele parafii stoi ksiądz, mający w sprawach wiary władzę niczym nie skrępowaną.

• Majątkiem parafialnym zarządza komitet (w składzie: przewodniczący, sekretarz i skarbnik), wyłaniany przez parafię. Komitet jest odpowiedzialny przed księdzem i parafią."

   W kwietniu 1897 r. pojawia się pierwszy numer "Straży", szermierza o wolność i prawa polskiego ludu w Ameryce, później organu Narodowego Kościoła i Polsko Narodowej Spójni.

   Wierni parafii pw. św. Stanisława nie chcieli początkowo zrywać z Rzymem. 
Z prawd dotychczas przez nich wyznawanych nie odrzucili żadnej. Pragnęli tylko reformy w ustroju społeczno-administracyjnym Kościoła. Anachronizmem było dla nich, że naród polski nie miał żadnego wpływu na wybór biskupów i księży dla siebie przeznaczonych.

    Ks. F. Hodur i delegacja wiernych zawiozła petycję (podpisaną przez 5000 osób) do Rzymu (w lutym1898 r.), by wręczyć ją papieżowi  Leonowi XIII. Mając polecające listy od ks. Stojałowskiego, który sympatyzował z wolnościowym ruchem w kościele do pewnego stopnia, do kardynałów W. Vanutellich i ks. Gormier, spowiednika i jałmużnika papieża, przedstawił im najpierw sprawę ucisku i wyzysku polskiego ludu w Ameryce, a potem kard. Leduchowskiemu, podówczas prefektowi departamentu wiary rzymskiego kościoła.
 W petycji prosili o:

1. Przedstawiciela Polaka w gremium biskupów Stanów Zjednoczonych, który by był zarazem pośrednikiem między ludem polskim, Stolicą Apostolską
   a biskupami amerykańskimi i orędownikiem spraw tego ludu.

2. Zgodę na unarodowienie własności kościelnych, tj. by majątki kościołów polskich zapisane w sądach na wybranych przez parafię.

3. Przyznanie ludowi tych praw, które ma w Europie tzw. kollator, czyli patron, 
   a mianowicie, by przy obsadzaniu probostwa biskup zwracał się do wiernych o zgodę na obsadę danego księdza.

4. Prowadzenie administracji finansowej kościoła przez ludzi z łona parafian wybranych, a przez księdza uznanych".

   Polacy wzięli sprawy w swoje ręce. Po pierwsze - Dnia 16.12.1900 r. zgromadzenie parafialne w Scranton uchwaliło zerwać raz na zawsze z rzymskim kościołem, nie tylko formalnie ale i wewnętrznie, tzn. zerwać ze systemem nauki rzymskiego kościoła i zarazem wyraziło radość z powodu, że ks. Fr. Hodur, proboszcz kościoła św. Stanisława B. M. postanowił odprawić na Boże Narodzenie mszę w języku polskim.  Po drugie - Legalizacja prawna. Odpowiednią w tej sprawie petycję, podpisaną przez kilka tysięcy parafian, zgodnie z obowiązującą procedurą, złożono w Legislaturze stanu Pensylwania w celu zarejestrowania parafii i wydaniu jej tzw. czarteru, tzn. formy prawnej jako związku wyznaniowego uznawanego przez Urząd Stanowy. Jednocześnie zrazu przyjęto dla niego nazwę "Polskiego Kościoła Reformowanego". Ostatecznie zatwierdzenie tej nazwy nastąpiło w Sądzie Powiatowym Country of Lockawanna dopiero we wrześniu 1902 r., co zostało parafowane 6 stycznia 1903 r.  

    Ks. F. Hodur był świadom tego, że młody ruch religijny, któremu przewodził, będzie miał szanse szerszego rozwoju, jeżeli na czele stanie duchowny z sakrą biskupią. Podjęto próby nawiązania kontaktów z biskupami starokatolickimi w Europie Zachodniej. Tamtejsi biskupi nie podzielili poglądu wspólnoty scrantoniańskiej  co do potrzeby ustanowienia drugiego biskupa starokatolickiego w USA. W tym czasie bowiem działał już od 21 listopada 1897 r. jako biskup starokatolicki  Antoni Kozłowski.

    W związku z nieziszczeniem się nadziei, które wiązano z memoriałem przestawionym w Rzymie, ogłoszeniem ekskomuniki, fiaskiem pertraktacji mających na celu pojednanie ks. F. Hodura i skupionych wokół niego wiernych z biskupem rzymskokatolickim (bp O'Hara) oraz odmową biskupów starokatolickich w sprawie nadania ks. F. Hodurowi sakry biskupiej, scrantonianie zdecydowali się na przekształcenie niezależnego ruchu religijnego w autonomiczny Kościół. Formalna i skuteczna uchwała w tej sprawie zapadła na  I Synodzie w  Scranton, 6-8 września 1904 r. Rozproszone dotąd niezależne parafie polskie nawiązały ze sobą więzy. Tak powstał  PNKK,  Polski  Narodowy  Kościół  Katolicki.

    W czasie obrad synodalnych:

• uznano, że więź z Kościołem Rzymskokatolickim została zerwana całkowicie. Odrzucono dogmaty Vaticanum I o uniwersalnej jurysdykcji biskupa rzymskiego i jego nieomylności w sprawach wiary i moralności,

• dokonano wyboru biskupa, którym został ks. F. Hodur,  Rady Kościoła,

• uchwalono Konstytucję Kościoła,

• przyjęto rezolucję wyrażającą lojalność wobec przybranej ojczyzny - Stanów Zjednoczonych,

• zadeklarowano dołożenie wszelkich starań, aby życiem i postępowaniem przyczynić się do dobrego imienia Polski na obczyźnie.
  

    
    Po zjednoczeniu się Diecezji Starokatolickiej w Chicago z ośrodkiem scrantońskim oraz po przejściu pod jurysdykcję biskupa F. Hodura niezależnego ośrodka w Buffalo, Polski Narodowy Kościół stał się jedynym reprezentantem polskiego niezależnego ruchu religijnego w Stanach Zjednoczonych.

   Dalszy rozwój PNKK dokonuje się dzięki synodom generalnym Kościoła, 
a przede wszystkim dzięki wizji i osobowości bp Hodura, jak również późniejszym Pierwszym Biskupom PNKK.  

Katedra  św. Stanisława Biskupa i Mczennika 529 E. Loust Street Scranton, Penna ( od 1926 r.)