Dollinger Johann Josef Ignaz von

   Największy katolicki historyk Kościoła w XIX wieku zajmuje pierwsze miejsce wśród klasyków literatury starokatolickiej. Jest on duchowym ojcem starokatolicyzmu i to nie tylko jako chorąży w walce przeciw watykańskiemu dogmatowi, lecz także jako duchowy przewodnik wskazujący proroczo kierunek i cel starokatolicyzmowi.
   Urodzony w Bambergu, młodość spędził w Würzburgu. Mając siedemnaście lat rozpoczął studia na tamtejszym uniwersytecie, a w rok później zapisał się na studium teologii. Studia w Würzburgu nie zaspokajały jednak jego ducha i w roku 1820 Ignaz von Döllinger wstępuje do seminarium duchownego w Bambergu, aby tam ukończyć swoje studia przed otrzymaniem święceń kapłańskich. Otrzymał je w 1822 roku i przez rok był wikarym w Marktscheinfeld (środkowa Frankonia), po czym przeszedł do pracy nauczycielskiej. Najpierw przez trzy lata był profesorem historii Kościoła i prawa kościelnego w liceum w Aschaffenburgu. W 1826 roku został profesorem nadzwyczajnym, a w roku 1827 - profesorem zwyczajnym na nowo założonym uniwersytecie w Monachium. Obok dyscyplin już wymienionych wykładał też egzegezę Nowego Testamentu oraz filozofię religii. Aby pozyskać dla uniwersytetu w Monachium J.A. Möhlera, I. Döllinger odstąpił mu katedrę historii Kościoła, a sam zajął się historią dogmatów. Jego niezwykła pilność, godna podziwu inteligencja, rozległa wiedza, zadziwiająca znajomość języków, a przy tym wspaniały dar wymowy, wykwintny, celny sposób pisania oraz niezawodna pamięć - predestynowały go do objęcia naukowego przewodnictwa budzącego się do nowego życia katolicyzmu niemieckiego oraz do zdobycia pozycji pioniera nowej epoki w teologii katolickiej, epoki wyrzekającej się racjonalistycznej interpretacji dogmatów i dostarczającej nowych podstaw naukowych dla wiary katolickiej. Zakwestionowano również średniowieczny ideał panowania Kościoła nad państwem, a Kościół uznano przede wszystkim za wielkość i władzę religijną. W katolicyzmie obudziła się nowa samoświadomość i w monachijskim romantycznym kręgu zwolenników i uczniów Józefa Görresa (1776-1848) - w którym I. von Döllinger aktywnie działał, np. wystąpił w obronie abpa Klemensa Augusta Droste zu Vischeringa - wobec trudnej sytuacji protestantyzmu, zapanowało przekonanie o rychłym jego końcu. W tym czasie powstały antyprotestanckie prace I. von Döllingera, które pomijały wszystkie pozytywne strony protestantyzmu, a wykazywały tylko jego cienie, powołując się przy tym wyłącznie na cytaty z dzieł protestanckich. Do dzieł tych należy przede wszystkim „Die Reformation in ihrer Entwicklung und ihren Wirkungen im Umfange des lutherischen Bekenntnisses" oraz zbiór szkiców pt. „Luther", w którym osobowość Reformatora została ukazana bez jakiegokolwiek zrozumienia dla niego. W1847 roku I. von Döllinger został proboszczem kolegiaty pw. św. Kajetana w Monachium i w tym też roku utracił - aż do roku 1850 - swoją katedrę na uniwersytecie za to, iż - jako deputowany szkoły wyższej do sejmu krajowego - pozwolił sobie na ostrą krytykę stosunków panujących na dworze króla bawarskiego, Ludwika I [ 1 , 2 ]. W latach 1848-1849 I. von Döllinger odegrał doniosłą rolę we frankfurckim Zgromadzeniu Narodowym, jako przywódca katolików. Występował jako obrońca niezależności Kościoła od państwa i jego autonomii narodowej, z zachowaniem wierności Rzymowi. Zniechęcony jednak kośc.-społ. działalnością jezuitów oraz wzrastającą centralizacją w Kościele, zaktywizował swą działalność nauk., rozszerzając kontakty z uczonymi w kraju i za granicą. Od 1850 roku wysuwa postulat utworzenia w Niemczech Kościoła narodowego, kierowanego przez prymasa i synod, gdyż uważał, że tylko w ten sposób można przeciwdziałać postępującej ultramontanizacji Kościoła. Tym samym jednak naraził się ultramontanistom i przestał pełnić dotychczasową funkcję doradcy niemieckiego episkopatu. Był też przeciwny dogmatowi niepokalanego poczęcia i wyraził dezaprobatę wobec jego ogłoszenia (1854). W tym czasie prowadził   I. von Döllinger kampanię przeciw neoscholastyce i rzym. szkole teol., opowiadając się za uprawianiem teologii naukowej, wskazując przy tym na teologiczną bezpłodność neoscholastycznie uprawianej teologii w krajach romańskich; apelował o odrodzenie teologii niemieckiej. Całą siłę swojej osobowości zaangażował wtedy w obronę studiów uniwersyteckich dla teologów niemieckich, występując przeciwko poprzestawaniu jedynie na wykształceniu seminaryjnym. Zgodnie ze swoim pojmowaniem tradycji (quod semper, quod ubique, quod ab omnibus...}, I. von Döllinger występował również przeciw opiniom teologicznym o nieomylności papieża, a zgodnie ze swoimi poglądami kościelno-politycznymi - przeciw Syllabusowi z 1864 roku oraz przeciw ultramontanistom, którzy żądali świeckiej władzy papieża, co uznawali prawie za dogmat. Zwłaszcza wtedy, gdy był już znany prawdziwy cel zwołania I Soboru Watykańskiego, I. von Döllinger rozpoczął najostrzejszą walkę intelektualną z Rzymem. Jego publikacje o soborze wprowadzały Ojców soboru w zakłopotanie i stawiały przed nimi nierozwiązalne problemy. Chociaż I. von Döllinger nie został powołany jako teolog do prac soborowych, to jednak był świetnie zorientowany w przebiegu obrad soboru. Informowany przez lorda Actona [ 1 , 2 , 3 , 4 ] teologów z otoczenia kardynała Hohenlohe oraz przez swego ucznia, J. Friedricha, publikował w monachijskiej „Allgemeine Zeitung" swoje „Listy z soboru", które wywołały w całym świecie ogromne wrażenie. W tym okresie walki I. von Döllinger przejawił w pełni swoją zadziwiającą wiedzę i wykazał absurdalność polityki kurii rzymskiej. Po ogłoszeniu nowego dogmatu, I. von Döllinger - dając świadectwo prawdzie - odmówił wyrażenia zgody na ten dogmat, co w konsekwensji spowodowało ekskomunikowanie go przez władze kościelne. Odczuwając tę karę jako niesprawiedliwą, I. von Döllinger nadal uważał się za katolika. Jednak w tej nowej sytuacji - po ogłoszeniu ekskomuniki (1871) - nigdy już nie celebrował mszy świętej, ani nie spełniał innych czynności kapłańskich. Brał aktywny udział w konstytuowaniu się Kościołów starokatolickich i z pełnym przekonaniem przyznawał się do starokatolicyzmu, chociaż nie zgadzał się z niektórymi reformami, które wydawały się mu zbyt radykalne, jak na przykład zniesienie obowiązkowego celibatu kleru. Dzięki swym niespożytym siłom, pracował aktywnie aż do śmierci. Jako prezes Królewskiej Akademii Nauk w Monachium publikował swoje rozprawy i zaangażował się szczególnie w zapomniane od czasów Leibniza i Bossueta dążenia unijne, przede wszystkim w obrębie Kościołów niezależnych od Rzymu, ale pozostających na gruncie tradycji katolickiej. I. von Döllinger kierował pracami Bońskich Konferencji Unijnych w roku 1874 i 1875 oraz wniósł ogromny wkład w ich przygotowanie przez swoje monachijskie wykłady o „powtórnym zjednoczeniu Kościołów". Działalność starokatolików w obecnym ruchu ekumenicznym nie jest niczym innym, jak tylko realizacją duchowego testamentu I. von Döllingera. Opatrzony świętymi sakramentami przez prof. J. Friedricha, I. von Döllinger zmarł w 1890 roku i został pochowany według rytu starokatolickiego.

zobacz: tu , tu , tu , tu i tutaj

Dane biograficzne:

Lebensskizze, Bonn 1890, ss. 20.

Johann Friedrich, Ignaz von Döllinger. Sein Leben auf Grund seines schriftlichen Nachlasses dargestellt, 3 tomy, Monachium 1899-1901, ss. 506, 538, 732.

Stephan Lösch, Döllinger und Frankreich, eine geistige Allianz 1823-1871. Im Lichte von 56 bisher meist unbekannten Briefen, mit zwei Bildnissen nebst
Döllingerbibliographie, Monachium 1955, ss. 556.

Johannes Finsterhölzl, Ignaz von Döllinger, Wegbereiter heutiger Theologie, Graz 1969, ss. 401.

Victor Conzemius, Art. „Döllinger, Johann Joseph Ignaz (1799-1890)", w: Theologische Realenzyklopädie, IX, Berlin 1982, s. 20-26.

Oskar Köhler, Ignaz Döllinger (1799-1890), w: Jürgen Aretz / Rudolf Morsey / Anton Rauscher (Hrsg.), Zeitgeschichte in Lebensbildern Bd. 4. Mainz 1980

Stephan Kellner, Die Handschriften der Bischöflichen Seminarbibliothek, Cod. sm 600-1272. Die Kollegschriften aus dem 19. und frühen 20. Jh. (Kataloge der UB Eichstätt II,3) Wiesbaden 1998

Romuald Łukaszyk, Daniel Olszewski, Art. Döllinger, Johann Joseph Ignaz von, w: Encyklopedia Katolicka, IV, Lublin 1989, s.44-45-46

Urs Küry, Kościół starokatolicki. Historia, nauka, dążenia, Warszawa 1996, s.609-613

Uwzględniliśmy tu następującą literaturę I. von Döllingera:

Die Lehre der Eucharistie in den drei ersten Jahrhunderten. Historisch-theologische Abhandlung, Moguncja 1826, ss. 115.

Irrthum, Zweifel und Wahrheit. Eine Redeę an die Studierenden, Monachium 1845, ss. 40.

Pflicht und Recht der Kirche gegen Verstorbene eines fremden Bekenntnisses,
Fryburg Bryzgowijski 1852, ss. 20.

Der paritätische Staat und die Forderungen der Bischöfe der oberrheinischen Kirchenprovinz, Moguncja 1852, ss. 86.

Hippolytus und Kallistus, oder die Römische Kirche in der ersten Hälfte des dritten Jahrhunderts, mit Rücksicht auf die Schriften und Abhandlungen der HH. Bunsen, Wordsworth, Baur und Gieseler, Regensburg 1853, ss. 358; dodruk, Aalen 1977.

Heidentum und Judentum. Vorhalle zur Geschichte des Christentums, Regensburg
1857.

Christentum und Kirche in der Zeit der Grundlegung, Regensburg 1860, 1868, ss. 484.

Kirche und Kirchen: Papsttum und Kirchenstaat: historisch-politische Betrachtungen, Monachium 1861, ss. 684.

Beiträge zur politischen, kirchlichen und Kulturgeschichte der sechs letzten Jahrhunderte, wyd. pod kierownictwem J.J.I. von Döllingera, 3 tomy, Regensburg
1862-1882, ss. 656, 611, 476.

Die Papstfabeln des Mittelalters. Ein Beitrag zur Kirchengeschichte, Monachium
1863; z przypisami J. Friedricha, Stuttgart 1890, ss. 188; dodruk, Darmstadt 1970, Kettwig 1991.

Der Papst und das Konzil. Von Janus, Lipsk 1869; nowe opracowanie z polecenia Autora przygotowane przez J. Friedricha, pod tytułem „Das Papsttum", Monachium 1892, ss. 579; dodruk, Darmstadt 1969.

Rämische Briefe vom Konzil. Von Quirinus, Monachium 1870, ss. 710; dodruk,
Frankfurt 1968.

Ungedruckte Berichte und Tagebücher zur Geschichte des Konzils von Trient, wyd. I. von Döllinger, 2 części, Nördlingen 1876, ss. 326, 277.

Die Selbstbiographie des Kardinals Bellarmin lateinisch und deutsch mit geschichtlichen Erläuterungen, wyd. I. von Döllinger i F. H. Reusch, Bonn 1887, ss. 352.

Über die Wiedervereinigung der christlichen Kirchen. Sieben Vorträge gehalten zu München im ]ahre 1872, Nördlingen 1888, ss. 140.

Akademische Vorträge, 3 tomy, Nördlingen 1888-1891, ss. 427, 434, 353.

Geschichte der Moralstreitigkeiten in der römisch-katholischen Kirche seit dem 16. Jahrhundert. Mit Beitragen zur Geschichte und Charakteristik des Jesuitenordens. Auf Grund ungedruckter Aktenstücke bearbeitet von L von Döllinger und F. H. Reusch, 2 tomy, Nördlingen 1889, ss. 687, 400; dodruk, Aalen 1984.

Beiträge zur Sektengeschichte des Mittelalters. l część: Geschichte der gnostisch-manichäischen Sekten im frühen Mittelalter-, 2 część: Dokumente vornehmlich zur Geschichte der Valdesier und Katharer, Monachium 1890, ss. 259, 736; dodruk, Aalen 1984.

Briefe und Erklärungen über die vatikanischen Dekrete 1869-1887, wyd. F. H. Reusch, Monachium 1890, ss. 163; dodruk, Darmstadt 1968.

Kleinere Schriften, gedruckte und ungedruckte, zebrał i wydał F. H. Reusch, Stuttgart 1890, ss. 608.

Briefe an eine junge Freundin, wyd. H. Schrörs, Kempten / Monachium 1914, ss. 260.

Briefwechsel 1820-1890, opracował V. Conzemius, 4 tomy, Monachium 1963-1981, ss. 578, 466, 506, 752.