Ekumenia

Dialog z Kościołem rzymskokatolickim

Dialog z Kościołem rzymskokatolickim rozpoczął się stosunkowo późno, dopiero po Soborze Watykańskim II (1962-1965), na którym przyjęto Dekret o ekumenizmie: „Jednym z zasadniczych zamierzeń Drugiego Watykańskiego Świętego Soboru Powszechnego jest wzmożenie wysiłków dla przywrócenia jedności wśród wszystkich chrześcijan. Bo przecież Chrystus Pan założył jeden jedyny Kościół, a mimo to wiele jest chrześcijańskich Wspólnot, które wobec ludzi podają się za prawdziwe spadkobierczynie Jezusa Chrystusa. Wszyscy wyznają, że są uczniami Pana, a przecież mają rozbieżne przekonania i różnymi podążają drogami, jak gdyby sam Chrystus był rozdzielony. Ten brak jedności jawnie sprzeciwia się woli Chrystusa, jest zgorszeniem dla świata, a przy tym szkodzi najświętszej sprawie przepowiadania Ewangelii wszelkiemu stworzeniu". W dekrecie tym i w innych dokumentach Soboru Watykańskiego II widać zmianę w nastawieniu Kościoła rzymskokatolickiego do dialogu ekumenicznego. Do Soboru Watykańskiego II stosunek Kościoła rzymskokatolickiego do innych Kościołów określały: Sobór Lyoński (1274), Dekret dla Greków (1439): „Określamy także, iż święta Stolica Apostolska i Rzymski Biskup posiadają prymat nad całym światem, a sam Biskup Rzymski (...) jest ojcem i nauczycielem wszystkich chrześcijan", Encyklika „Fulgnes corona" (1953), Sobór Trydencki: „Dekret o Najświętszym Sakramencie" (1551) i inne.

Bp Urs Küry tak pisał na temat stosunku starokatolików do Kościoła rzymskokatolickiego: „Od ekumenicznego otwarcia się Kościoła rzymskokatolickiego po II Soborze Watykańskim zmienił się jego stosunek do Kościoła starokatolickiego. W Holandii, Niemczech, Austrii i Szwajcarii utworzono — najczęściej z inicjatywy biskupów rzymskokatolickich — komisje do spraw dialogu, które intensywnie pracują. We wrześniu 1968 r. odbyła się w Zurychu Międzynarodowa Konferencja Teologów Starokatolickich, podczas której starokatoliccy członkowie komisji do spraw dialogu i inni teologowie wypowiedzieli się za dalszym prowadzeniem rozmów z Kościołem rzymskokatolickim. Stwierdzono, że dzieli nasz Kościołem rzymskokatolickim »niewiele, lecz mimo to wiele« (non multa, sedmultum). Przede wszystkim dzielą nas dogmaty z 1870 r. dotyczące papieża (...), pewne formy pobożności ludowej, których nie możemy przyjąć, a które trzeba gruntownie rozważyć".

Teolog rzymskokatolicki, Heinz-Albert Raem, przedstawił następujący przebieg dialogu starokatolicko-rzymskokatolickiego, który doprowadził do przygotowania Ramowych wytycznych [uzgodnionych] pomiędzy Unią Utrechcką i Papieską Radą do spraw Jedności Chrześcijan:

W roku 1988 kard. Jan Willebrands i przewodniczący Międzynarodowej Konferencji Biskupów Starokatolickich, arcybp Marinus Kok, podjęli dialog zmierzający do ożywienia na nowo kontaktów między Kościołem rzymskokatolickim a Kościołami starokatolickimi. Na początku najważniejsze były sprawy praktyczne. I tak np. od wielu lat stosunki ekumeniczne między Unią Utrechcką a Kościołem rzymskokatolickim były (utrudnione, ograniczone) obciążone przez to, w jaki sposób w przeszłości duchowni rzymskokatoliccy przechodzili do różnych, narodowych Kościołów starokatolickich.
Kard. Edward Cassidy, po objęciu w roku 1990 urzędu przewodniczącego Papieskiej Rady ds. Jedności Chrześcijan, starał się poruszyć ten problem w kontaktach listownych z przewodniczącym Międzynarodowej Konferencji Biskupów Starokatolickich Unii Utrechckiej, arcybpem Antonim Janem Glazemakerem. W latach 1990-1995 odbyło się wiele spotkań przedstawicieli Unii Utrechckiej z msgr. Heinzem-Albertem Raemem z Papieskiej Rady ds. Jedności Chrześcijan. Stwarzały one okazję do poszukiwań różnych sposobów poprawy obustronnych stosunków. Stopniowo po obu stronach narastała świadomość, że trzeba opracować wytyczne ramowe, które w sposób wiążący ustalałyby pewne sposoby działania w przypadku (przejścia jakiegoś duchownego do drugiego Kościoła) zmiany przynależności wyznaniowej jakiegoś duchownego.
Projekt ten przybrał konkretny kształt w maju 1996 roku, gdy stało się możliwe omówienie całego zakresu tego problemu na wspólnej konferencji w Utrechcie (Holandia). Delegacjom przewodniczyli: po stronie starokatolickiej — arcybp Antoni Jan Glazemaker, a po stronie rzymskokatolickiej — biskup Bredy, Marcin Muskens. W następnych miesiącach pracowano nad tym, aby podsumować rezultaty spotkania w Utrechcie i opracować projekt umowy, którą mogłyby podpisać obie strony.
Rezultatem tych starań są Ramowe wytyczne Unii Utrechckiej i Papieskiej Rady ds. Jedności Chrześcijańskiej. Zostały one podpisane przez kard. Edwarda Cassidy'ego (październik 1996 r.) i przez arcybpa Antoniego Jana Glazemakera (listopad 1996 r.). Na początku grudnia ten tekst został przesłany wszystkim Kościołom starokatolickim Unii Utrechckiej i odpowiednim, rzymskokatolickim Konferencjom Episkopatu; dotyczyło następujących krajów: Kanada, Niemcy, Francja, Holandia, Austria, Polska, Szwajcaria, Czechy i USA.
Jak napisano w pkt. 5 dokumentu, ocena ramowych wytycznych i zbadanie, na ile mogą być one przydatne w szczególnych warunkach danego kraju, należy do kompetencji narodowych Konferencji Episkopatów obu Kościołów. Wytyczne te wejdą wżycie, jeśli zostaną ratyfikowane przez oba Kościoły w wyżej wymienionych krajach, ewentualnie przy dodaniu własnych krajowych przepisów wykonawczych".

Początek dialogu ekumenicznego pomiędzy Polskim Narodowym Kościołem Katolickim a Kościołem Rzymskokatolickim w USA sięga października 1980 roku. Wówczas to arcybiskup Ramon Torelli, wiceprzewodniczący Sekretariatu do Spraw Jedności Chrześcijan, przesłał wówczas do Krajowej Konferencji Biskupów Rzymskokatolickich w USA list, w którym czytamy: „Ojciec święty wyraził życzenie, aby na najbliższej Waszej Konferencji Biskupów zbadano stan istniejących stosunków oraz możliwość dialogu pomiędzy Polskim Narodowym Kościołem Katolickim a Kościołem Rzymskokatolickim w USA". Po wymianie listów w listopadzie 1981 roku pomiędzy bpem Ernestem Unterkoeflerem (Kościół Rzymskokatolicki w USA) a bpem Franciszkiem Rowińskim (PNKK), w roku 1983 rozpoczęto oficjalny dialog ekumeniczny. Pierwsze rozmowy odbyły się w dniu 23 października 1984 roku w parafii PNKK pw. św.św. Piotra i Pawła w Dassaic, N. Jersey.

Ważnym momentem tego dialogu było wspólne nabożeństwo biskupów Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego i Kościoła Rzymskokatolickiego, odprawione w dniu 15 lutego 1992 roku w katedrze pw. św. Stanisława w Scranton, Pa. Biskupi Kościoła Rzymskokatolickiego w USA przedstawili oświadczenie, przyjęte w dniu 16 października 1990 roku, które otrzymało zezwolenie na publikację przez Komitet Administracyjny Krajowej Konferencji Biskupów Rzymskokatolickich w USA w dniu 9 listopada 1991 roku. W oświadczeniu tym czytamy m.in.: „W tym samym duchu, który natchnął papieża Pawła VI i patriarchę Atenagorasa do braterskiego uścisku na Górze Oliwnej w 1964 roku, pragniemy wymazać z pamięci i puścić w niepamięć zarzuty ekskomuniki, które stały się przeszkodą do zbliżenia w przeszłości". Z tej okazji papież Jan Paweł II wydał list (z 4 lutego 1992 r.), w którym m.in. czytamy, że celem tego dialogu „jest przezwyciężenie przeszkód dzielących nas od pełnej jedności".

W dniu 16 listopada 1997 roku w Tygodniku Powszechnym ukazała się informacja, że „przedstawiciele Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego w USA i Kanadzie wyrazili chęć osiągnięcia pełnej jedności z Kościołem rzymskokatolickim. Deklarację taką złożono podczas spotkania hierarchów obu Kościołów w Scranton w Pensylwanii (28-29 października). Polski Narodowy Kościół Katolicki powstał na przełomie XIX i XX wieku w wyniku konfliktów katolickich emigrantów z Polski z amerykańskimi biskupami. Twórcą i pierwszym biskupem tego Kościoła był ks. Franciszek Hodur (1866-1953), któremu sakry biskupiej udzielili biskupi z Utrechtu, zapewniając tym samym sukcesję apostolską".

Rozmowy bilateralne z Kościołem rzymskokatolickim prowadzą także inne Kościoły starokatolickie, jedynie w Polsce — do niedawna — nie było oficjalnego dialogu z Kościołem rzymskokatolickim. Sytuacja zmieniła się dopiero wówczas, gdy zwierzchnikiem Kościoła Polskokatolickiego, wybranym przez Ogólnopolski Synod tego Kościoła w dniu 27 czerwca 1995 roku, został bp prof. dr hab. Wiktor Wysoczański. Oficjalne spotkanie zwierzchników obu Kościołów mogło nastąpić jednak dopiero w dniu 31 stycznia 1997 roku, po administracyjnym objęciu przez bpa Wiktora Wysoczańskiego diecezji warszawskiej w dniu 1 stycznia 1997 roku. Podczas tego spotkania uzgodniono potrzebę rozpoczęcia ekumenicznego dialogu pomiędzy Kościołem Rzymskokatolickim w Polsce a Kościołem Polskokatolickim. W dniu 2 kwietnia 1997 roku zwierzchnik Kościoła Rzymskokatolickiego w Polsce, kard. Józef Glemp, wystosował pismo do bpa Alfonsa Nossola, przewodniczącego Rady do Spraw Ekumenizmu, w którym — „wyrażając stanowisko Konferencji Plenarnej Episkopatu" — poprosił o nawiązanie kontaktu z Kościołem Polskokatolickim. Bp Wiktor Wysoczański w dniu 22 kwietnia 1997 roku przesłał bpowi Alfonsowi Nossolowi dokumenty i korespondencję dotyczącą dialogu pomiędzy Kościołem rzymskokatolickim a Kościołami starokatolickimi, w tym z Polskim Narodowym Kościołem Katolickim w USA i Kanadzie. Z kolei bp Alfons Nossol w dniu 11 grudnia 1997 roku przesłał na ręce bpa Wiktora Wysoczańskiego pismo następującej treści: „Drogi Księże Biskupie, komunikuję z zadowoleniem, że 292 Konferencja Plenarna Episkopatu w Częstochowie zatwierdziła wczoraj oficjalny osobowy skład rzymskokatolickiej strony dialogu pomiędzy naszymi Kościołami. Powitała oczywiście też z radością sam fakt podjęcia tego dialogu (...)". W skład rzymskokatolickiej komisji do dialogu z Kościołem Polskokatolickim wchodzą: bp Jacek Jezierski, ks. Edward Warchoł i o. Zdzisław Kijas, franciszkanin.

W dniu 10 lutego 1998 roku — po raz pierwszy od stu lat — w Konstancinie k. Warszawy, w Domu Konferencyjnym im. bpa Edwarda Herzoga, rozpoczął się oficjalny dialog ekumeniczny między Kościołem Polskokatolickim a Kościołem Rzymskokatolickim. W spotkaniu uczestniczyli: z Kościoła Polskokatolickiego: bp prof. dr hab. Wiktor Wysoczański — zwierzchnik Kościoła, ks. inf. Kazimierz Bonczar — sekretarz Rady Synodalnej, ks. inf. Henryk Buszka — oficjał Sądu Biskupiego, natomiast z Kościoła Rzymskokatolickiego: bp Jacek Jezierski — bp pomocniczy Archidiecezji Warmińskiej, ks. dr hab. Edward Warchoł, ks. dr hab. Zdzisław Kijas OFM Conv.

W komunikacie z obrad czytamy: „W duchu modlitwy Chrystusowej «aby wszyscy byli jedno», przedstawiciele obu Kościołów wyrazili radość z rozpoczętego dialogu i pragnienie dążenia do jedności. Bp Wiktor Wysoczański — gospodarz spotkania — zapoznał zebranych z genezą i dziejami Kościoła Polskokatolickiego, który jest członkiem Unii Utrechckiej Kościołów starokatolickich".