Ukonstytuowanie się

Kościoła Chrześcijańskokatolickiego w  Szwajcarii

 

  W dniu14 czerwca 1875 roku odbył się w Olten pierwszy Synod Kościoła Chrześcijańskokatolickiego Szwajcarii. Na Synodzie tym jednogłośnie uchwalono następujące dokumenty: Konstytucję Kościoła, Regulamin Prowadzenia Spraw Synodu, Regulamin Rady Synodalnej oraz Porządek Wyboru Biskupów.

  
   Konstytucja Kościoła w Szwajcarii głosi:

  •    Synod, w skład którego wchodzą wszyscy duchowni oraz wybrani przez parafię delegaci świeccy (od 1954 roku mężczyźni i kobiety), jest „najwyższym i decydującym organem Kościoła". Na nim spoczywa troska o jedność życia kościelnego. On ustala powszechne zasady dotyczące kultu i dyscypliny, nie posiadając jednak własnych uprawnień w sprawach wiary. Obradom Synodu przewodniczy w dwuletniej kadencji na przemian osoba duchowna lub świecka.

  • Rada Synodalna, która - włączając w to biskupa - składa się z czterech duchownych i pięciu świeckich, i której przewodniczący jest osoba świecką, jest „doradczą, wykonawczą i administracyjną władzą wspólnoty kościelnej".

  • Biskup ma „w granicach określonych przez konstytucję wszystkie prawa i obowiązki, które zgodnie z poglądami chrześcijańskokatolickimi przysługują episkopatowi lub które zostały na niego przeniesione przez Synod narodowy". Oznacza to, iż biskup posiada biskupią władzę nauczania i władzę święceń w tradycyjnym katolickim zakresie, dzieląc jednocześnie władzę dyscyplinarną z Synodem i Radą Synodalną.

     
  • Wyboru proboszczów dokonuje się zgodnie z istniejącymi ustawami państwowymi i zarządzeniami kościelnymi.

   Konstytucja Kościoła Chrześcijańskokatolickiego w Szwajcarii jest odzwierciedleniem zasad przyjętych na Kongresie Starokatolików, który odbył się w dniach 12-14 września 1873 r. w Konstancji.

   Zakończenie i ukoronowanie procesu stawania się Kościołem nastąpiło podczas drugiego Synodu, w dniu 7 czerwca 1876 roku w Olten. Dokonał on wyboru pierwszego chrześcijańskokatolickiego biskupa Szwajcarii, którym został Eduard Herzog. Otrzymał on konsekrację w dniu 18 września 1876 roku z rąk niemieckiego biskupa starokatolickiego, Josefa Huberta Reinkensa, w Rheinfelden, gdzie też w obecności deputowanych rządów Berna, Genewy, Solury i Aargowii został zaprzysiężony na wierność Konstytucji.

 

   Ważną sprawą dla starokatolików szwajcarskich było uzyskanie zezwolenia na utworzenie biskupstwa na terenie Szwajcarii. Nie było to jednak sprawą łatwą.

  Zgodnie z art. 50, pkt. 4 Konstytucji Związkowej, utworzenie biskupstwa na terenie Szwajcarii wymaga zezwolenia Rady Związkowej. Przepis ten został umieszczony w konstytucji ze względów natury państwowo-politycznej. Chodziło o zabezpieczenie się przed wpływami obcych biskupów.

   Wymieniony przepis konstytucyjny nasuwa pewne trudności, gdy chodzi o jego interpretację. Wydawałoby się, że ma on na myśli biskupstwa Kościoła Rzymskokatolickiego. Takie wątpliwości nasunęły się Radzie Związkowej przy okazji stosowania jego postanowień do Kościoła Chrześcijańskokatolickiego Szwajcarii. Rada Związkowa zajęła się badaniem istnienia chrześcijańskokatolickich parafii i ich jednostek na terenie Szwajcarii, w szczególności zaś możliwości zastosowania tego przepisu do Kościoła Chrześcijańskokatolickiego Szwajcarii. Efektem tych badań było udzielenie w dniu 28 kwietnia 1876 r. formalnego zezwolenia na utworzenie Chrześcijańskokatolickiego Biskupstwa w Szwajcarii.

   Jednakże zastosowano pewne zastrzeżenia, a mianowicie: biskup musi być obywatelem szwajcarskim i musi mieszkać w Szwajcarii; co więcej — nie może dopuścić do wykonywania żadnych urzędowych funkcji w swoim Kościele obcych biskupów. Tak właśnie uregulowano byt prawny wspomnianego Kościoła, dając uprawnienia jego biskupom na obszarze całej Szwajcarii. Poszczególne kantony mają jednakże swobodę, co do regulacji położenia prawnego chrześcijańskokatolickich parafii, uznania ich na swoich obszarach lub nie. Tak więc położenie prawne parafii chrześcijańskokatolickich zostało bardzo różnie uregulowane, według konstytucji kantonalnych oraz przepisów gminnych.

   W kilku kantonach parafie starokatolickie, względnie ich związki parafialne, zostały uznane jako Kościół krajowy (Bern, Baselland, Aargau). W kantonach Aargau i Solothurn parafie są połączone w synodach kantonalnych. W Genewie, gdzie istnieje rozdział Kościoła od Państwa, związki wyznaniowe uważane są za stowarzyszenia prywatne. Państwowe subwencje pieniężne do uposażeń duchownych udzielają: Bern, Zürich, Baselland i in. Władze kantonalne kantonów Berno i Solothurn płacą symboliczny dodatek do uposażenia biskupa.

   Konstytucja kantonu Berno uznaje expressis verbis trzy historyczne Kościoły: Rzymskokatolicki, Ewangelicko-Reformowany i Starokatolicki. Kościoły te zarządzają swoimi sprawami wewnętrznymi w granicach zakreślonych w przepisach państwowych.

   W konstytucji kantonu Zürich parafie Kościoła Chrześcijańskokatolickiego określone są jako osoby prawa publicznego. Znajdują się one pod nadzorem państwa. Konstytucja kantonu Baselland zawiera jedynie postanowienie, że Kościół znajduje się pod nadzorem państwa; Kościoły zaś posiadające uznanie państwowe mogą posiadać osobowość prawną. W kantonie Basel-Stadt podkreśla się, że Kościół Ewangelicko-Reformowany oraz Kościół Chrześcijańskokatolicki mogą posiadać osobowość publiczno-prawną. Mają one pozostawione prawo do regulowania swego położenia, jednakże z uwzględnieniem uprawnień Regierungsrat.

   W przepisach kantonalnych Lucerny mówi się o parafiach jako uznanych przez państwo korporacjach ludzi należących do jednego wyznania.

   Konstytucja kantonu Solothurn nie mówi wyraźnie o Kościołach, wspomina jedynie, że wyznania samodzielne — poprzez swoje organy — ustalają swą reprezentację zewnętrzną, jednak pod nadzorem państwa. Gminy parafialne, podobnie jak i gminy innego rodzaju, podlegają — zgodnie z prawem gminnym — organizacji państwowej. Chrześcijańskokatolickie parafie są uznane przez państwo, stąd korzystają z takich samych praw, jak pozostałe gminy — przede wszystkim mają prawo pobierania podatków. Tak więc Kościół Chrześcijańskokatolicki pośrednio stał się w Solothurn Kościołem krajowym.

   W kantonie St. Gallen konstytucja nie wspomina o Kościele Chrześcijańskokatolickim. W kantonie tym jedynie parafia St. Gallen posiada uznanie państwowe. Natomiast gwarantuje się tu prawa, przysługujące wyznaniom uznanym: Kościołowi Rzymskokatolickiemu oraz Ewangelicko-Reformowanemu.

   Zgodnie z konstytucyjną zasadą wolności sumienia i wyznania, poszczególne wyznania regulują swoje sprawy wewnętrzne związane z kultem, wiarą oraz dyscypliną kościelną w sposób niezależny od państwa. Państwo współpracuje z władzami kościelnymi w zakresie administracji parafii, zarządzania majątkiem kościelnym, uposażenia księży itd. Problemy te są szczegółowo uregulowane w przepisach prawa wewnętrznego poszczególnych związków wyznaniowych.