Walka kościelna
starokatolików szwajcarskich
o Christkatholische Kirche
| Napięcia między
liberalizmem i katolicyzmem, a także pomiędzy liberalnymi katolikami i
katolikami-ultramontanistami wzmogły
się przed I Soborem Watykańskim, a po nim doprowadziły do rozłamu.
Liberalnych katolików, wrogich dogmatowi o nieomylności papieża,
zorganizował (1873) profesor teologii z Lucerny, Eduard Herzog, w osobny Kościół (Christkatholische Kirche) i został
(1875) jego biskupem. Również niektórzy (ale wcale nie wszyscy)
politycy katolicko-liberalni, zaangażowani w Kulturkampf, przyznali się
później do Kościoła Chrześcijańskokatolickiego, jak np. Augustin
Keller, Wilhelm von Viger, Albert Brosi, Simon
Kaiser, Peter Dietschi.
Ale od początku. Starokatolicy od samego początku podkreślali swoje przywiązanie do katolickości, mocne trzymanie się wiary i ustroju nie podzielonego Kościoła pierwszego tysiąclecia. Już zebrani na I Kongresie w Monachium oświadczyli: " Świadomi swoich obowiązków religijnych stoimy mocno przy starej wierze katolickiej, jak o niej świadczy Pismo św. i Tradycja, oraz trzymamy się starego kultu katolickiego. Uważamy się więc za pełnoprawnych członków Kościoła katolickiego i nie damy się usunąć ze wspólnoty kościelnej, ani nie pozwolimy odebrać sobie wynikających dla nas praw kościelnych i obywatelskich. Oświadczamy, że rzucone na nas klątwy kościelne z powodu naszej wierności w wierze uważamy bezpodstawne i samowolne, oraz że cenzury nie mogą zaniepokoić naszego sumienia ani nam przeszkodzić w udziale we wspólnym życiu kościelnym". Do ukonstytuowania się Narodowego Kościoła Chrześcijańskokatolickiego największą rolę odegrał prof. Walter Munzinger i Eduard Herzog. Munzinger, kiedy dowiedział się o ekskomunice ks. P. Gschwinda przez bpa Bazylei Lachta, szybko doszedł do przekonania, że parafia księdza Starrkich-Dulliken będzie stracona, jeśli nie opowiedzą się za nią inne parafie. Dlatego też doprowadził aby Komitet Centralny Szwajcarskiego Stowarzyszenia Wolnych Katolików zwołał na dzień 1 grudnia 1872 r. wielki wiec katolików w Olten. „Dzień Olteński" zgromadził ok. 2,5 tyś. katolików w kościele św. Marcina i stał się dla Kościoła Chrześcijańskokatolickiego Szwajcarii wydarzeniem o zasadniczym znaczeniu: podjęto tam bowiem decyzję o tworzeniu własnych parafii i własnej organizacji kościelnej. Rozstrzygającą dla tej zmiany rolę odegrał wykład profesora J. H. Reinkensa z Wrocławia (późniejszego pierwszego niemieckiego biskupa starokatolickiego). J. H. Reinkens przybył do Szwajcarii i w swym referacie wykazał, że należy na nowo przywrócić podstawy Kościoła, osłabione obydwoma dogmatami papieskimi. W. Munzinger osobiście wyjaśniał rezolucje, przyjęte przed południem przez zgromadzenie delegatów „Stowarzyszeń Liberalnych Katolików". Wzywały one do protestu przeciw nowym dogmatom, tworzenia własnych parafii i wyboru duchownych chrześcijańskokatolickich w razie zwolnienia stanowisk proboszczów, powoływania konstytucyjnych organów do przeprowadzania koniecznych reform i tymczasowego angażowania biskupów z zagranicy dla pełnienia funkcji biskupich, dopóki nie zostanie wybrany własny biskup szwajcarski. Wreszcie, jako cel najwyższy, wezwano do ponownego zjednoczenie wszystkich Kościołów, które w prawdzie tworzyłyby powszechny Kościół katolicki w jego jedności. Mocne słowo końcowe wygłosił starosta kantonu, Augustin Keller. Na prośbę W. Munzingera, J. H. Reinkens, nawiązując do „Dnia Olteńskiego", wygłosił entuzjastycznie przyjęte wykłady w Lucernie, Solurze, Bernie, Bazylei i Rheinfelden. Zostały one później opublikowane pod tytułem „Po katolicku, a nie po papiesku" („Katholisch, nicht papstlich"). Tym wykładom należy w dużej mierze przypisać to, że w rezultacie w wymienionych miastach powstały silne parafie chrześcijańskokatolickie. Również na wsiach, gdzie jeszcze przetrwały tradycje józefińskie (koncepcji kościoła państwowego, gdzie księża mieli być kształceni i opłacani przez państwo, które przejęło też kontrolę nad wszystkimi szkołami i instytucjami dobroczynnymi; wprowadzono śluby cywilne; 1 ) lub wessenbergowskie [ 1, 2 , 3 ] dochodziło do zakładania wielu parafii. Z reguły odbywało się to w ten sposób, że przewidziane ustawowo zgromadzenia parafialne, przy odrzuceniu nowych dogmatów, opowiadały się za tradycyjną wiarą starokatolicką i na podstawie państwowych ustaw dotyczących wyboru proboszczów, obsadzały duchownych o poglądach chrześcijańskokatolickich, lub też stawano na stanowisku, iż chce się pozostać tym, czym parafia była dotychczas i bez specjalnych oświadczeń następowało przystąpienie do Kościoła Chrześcijańskokatolickiego. W Szwajcarii więc decyzje podejmowały same parafie. Pierwsze parafie chrześcijańskokatolickie powstały w Starrkirch, Olsberg, Olten, Trimbach i Zurychu. Realizację kolejnych postanowień obrad z Olten zlecono Komitetowi Centralnemu Stowarzyszenia Liberalnych Katolików, który dopiero teraz w pełni podjął swą działalność. Zajął się on szczególnie następującymi zadaniami:
|