Kwestie moralno-religijne 

   Unia Europejska szanuje prawne rozwiązania ważnych kwestii religijno-społecznych w poszczególnych krajach.


WOLNOŚĆ I RÓWNOŚĆ RELIGIJNA 

Państwa Unii Europejskiej gwarantują konstytucyjnie swym obywatelom wolność sumienia i wyznania, zwaną też wolnością religijną. Wynika ona z godności człowieka, która jest nienaruszalna i niezbywalna. Tak jak inne podstawowe prawa i wolności, również wolność religijna jest w państwach unijnych nie tylko chroniona, ale i promowana.

   Prawo do wolności religijnej obejmuje:

  • wyznawanie religii, jej wybór lub zmianę; 
  • korzystanie z informacji na tematy religijne;
  • organizowanie się według kryteriów wyznaniowych i tworzenie związków wyznaniowych,
  • wychowanie dzieci zgodnie z przekonaniami rodziców.


Sakrament bierzmowania w Kościele Polskokatolickim w Kotłowie, 11.06.  2000r. (bp Zygmunt Koralewski)

Wolność religijna dotyczy podmiotów indywidualnych (osób) oraz zbiorowych (Kościołów, grup wyznaniowych).

   Granicą wolności religijnej jest respektowanie porządku publicznego oraz praw osób trzecich.
   Niedopuszczalne jest więc np. stosowanie sprzecznych z wolnością religijną metod agitowania członków (techniki psychologiczne), narzucanie praktyk kultowych, stosowanie bezprawnych środków dla osiągania celów religijnych (oszustwa celne i podatkowe), wykorzystywanie organizacji wyznaniowych do celów przestępczych (narkotyki, prostytucja, terroryzm).

   Podmiotom indywidualnym i zbiorowym przysługuje też prawo do równości religijnej, to znaczy do równego uczestnictwa wierzących i niewierzących w życiu politycznym, gospodarczym, społecznym i kulturalnym. Z powodów religijnych nikt nie może podlegać dyskryminacji. Neutralne światopoglądowo państwa Unii Europejskiej wszystkim - również mniejszościom religijnym i wyznaniowym - gwarantują wolność oraz równość religii i przekonań. 


 NAUCZANIE RELIGII


   Gwarantowana przez państwa Unii Europejskiej wolność religijna daje prawo do wiedzy religijnej. Pluralistyczny charakter szkół publicznych nie może więc oznaczać eliminacji nauki religii z tych szkół. Poszczególne kraje przyjęły w tej kwestii odmienne rozwiązania. Różnice dotyczą m.in.: 

  • obowiązkowości nauczania (zgodnie z życzeniem rodziców dzieci mogą uczęszczać na lekcje religii albo etyki, choć np. w Austri nauczanie religii jest obowiązkowe z możliwością rezygnacji);

  • organizacji nauczania religii i jej zasięgu (tylko szkoły podstawowe albo również przedszkola i szkoły średnie - ogólnokształcące i zawodowe);

  • sposobu finansowania;

  • wymiaru godzin;

  • obecności ocen z religii na świadectwach szkolnych;

  • statusu nauczycieli religii. 

   Nauczanie religii w szkołach podstawowych zasadniczo odbywa się w pomieszczeniach szkolnych. We Francji uczniowie szkół publicznych uczą się religii poza szkołą, najczęściej w budynkach kościelnych w dzień wolny od nauki w szkole. Poza salami szkolnymi pobierają też lekcje religii uczniowie francuskich szkół średnich (chyba, że rodzice zadeklarują inaczej) - w przeciwieństwie np. do ich belgijskich, hiszpańskich czy włoskich kolegów.

   W większości państw unijnych nauczyciele religii - świeccy i duchowni  są wynagradzani przez państwo tak jak inni nauczyciele. We Francji koszty nauczania religii w szkołach publicznych pokrywają rodzice. Za programy nauczania odpowiedzialne są władze kościelne. One też delegują odpowiednich kandydatów do nauczania religii, których władze szkolne mianują na nauczycieli, po stwierdzeniu odpowiednich kwalifikacji teologicznych i pedagogicznych. Nauczycieli religii traktuje się najczęściej jako integralną część personelu dydaktycznego szkoły, na równych prawach z innymi nauczycielami.

   Niezależnie od przyjętych rozwiązań, władze szkolne dbają o to, aby uczęszczanie lub nieuczęszczanie na lekcje religii nie prowadziło do jakiejkolwiek dyskryminacji.


FINANSOWANIE KOŚCIOŁÓW


"Matka Boska Gromniczna" - rycina Andriollego

Dla skutecznego pełnienia swej misji Kościoły dysponują odpowiednią bazą materialną. Zasady finansowania Kościołów zależą od modelu stosunków państwowo-kościelnych, przyjętych w państwach Unii Europejskiej. Tam, gdzie formalnie nie istnieje rozdział Kościoła od państwa (Wielka Brytania, Dania, Szwecja, Grecja), Kościoły finansowane są z budżetu państwa.

   W państwach zakładających konstytucyjnie zasadę rozdziału, sposób finansowania Kościołów jest zróżnicowany zależnie od kontekstu historycznego tego rozdziału i tradycji narodowych.

  We wszystkich państwach Unii świeckość państwa interpretuje się w sposób nie wykluczający aktywnego wspierania Kościołów.

   Tradycyjnie silne powiązania państwa i Kościoła, np. w Belgii, oznaczają, że realizacja celów religijnych dokonuje się przez bezpośrednią pomoc ekonomiczną. Państwo w budżecie określa wielkość środków na pensje oraz mieszkania duchownych różnych religii i wyznań (chodzi tu o tzw. „uznane" religie i wyznania), kieruje subwencje na budowę i utrzymanie budynków sakralnych, wspieranie organizacji kościelnych, szkół wyznaniowych itp.

   Według innego modelu, państwo występuje w roli pośrednika między obywatelem deklarującym chęć dotowania danego Kościoła a tym Kościołem. W systemach podatkowych Niemiec, Hiszpanii i Włoch przewiduje się możliwość zadysponowania przez obywatela części podatku dochodowego na cele kościelne. Państwowe pośrednictwo w pobieraniu podatków płaconych przez wiernych na rzecz swoich Kościołów uzasadnia się aktywną promocją wolności religijnej oraz etyczną, społeczną i kulturową użytecznością Kościołów w sferze publicznej.

   Natomiast w tych państwach, w których zasada rozdziału pozbawia Kościół praw publicznych i sprowadza go do pozycji stowarzyszenia prywatnego (np. we Francji), państwo dystansuje się od ekonomicznego utrzymywania Kościołów. Utrzymanie to zapewniają wierni przez dobrowolne ofiary,składki, darowizny itp. Jednak nawet w tym przypadku z budżetu państwa finansuje się posługi duszpasterskie wykonywane przez duchownych w instytucjach publicznych (szkoły, szpitale, więzienia, koszary wojskowe). Możliwe są też subwencje na remonty i utrzymanie budynków kościelnych.

   Zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie finansowanie Kościołów, nie narusza świeckości państwa. Popiera ono religię o tyle, o ile według oceny znacznej grupy obywateli przynosi im ona korzyści duchowe i społeczne, a działalność danego Kościoła służy dobru całego społeczeństwa.

   Żaden z przyjętych systemów nie może też oznaczać sprzecznych z wolnością religijną przymusowych świadczeń na rzecz Kościołów. Przykładowo tam, gdzie państwo współdziała przy pobieraniu podatku kościelnego, prawo przewiduje możliwość uwolnienia się od tego obowiązku.


DZIAŁALNOŚĆ CHARYTATYWNA

   W działalności charytatywnej na terenie Unii Europejskiej szczególną rolę odgrywają: katolicka Caritas i ewangelicka Diakonia. Do nich należy znaczna część domów starców, zakładów opieki, przedszkoli, poradni, szpitali. Np. w Niemczech 37% szpitali pozostaje w rękach kościelnych, a Caritas zatrudnia 760 tysięcy osób. Tylko w roku 1986 Kościoły w Niemczech - katolicki i ewangelickie - na działalność charytatywną przeznaczyły ponad 1730 mln marek.

   Państwa Unii Europejskiej w pełni popierają charytatywne i socjalne zaangażowanie Kościołów, oceniając je jako bardzo cenny składnik socjalnego zabezpieczenia społecznego. Zdają sobie przy tym sprawę, że takie publiczne zaangażowanie wspólnot religijnych niezwykle pozytywnie wpływa na moralną formację obywateli i pozwala im zaspakajać ważne potrzeby duchowe. Szanując religijną autonomię kościelnej działalności charytatywnej, państwa te wspierają ją finansowo. Określają przy tym pewne ogólne standardy udzielanej pomocy.
 
12 .02. 2000r.  Kapituła, działająca przy dzienniku "Kurier Lubelski" przyznała ks. polskokatolickiemu Bogusławowi Wołyńskiemu medal "Ludziom Gorących Serc". Został on przyznany za działalność społeczną i ekumeniczną w Polsce i za granicą.

   Taka pomoc finansowa ma charakter bezpośredni - tam, gdzie państwo finansuje Kościoły (Belgia), bądź pośredni - gdy państwo zbiera podatek kościelny, który Kościoły mogą przeznaczyć na działalność charytatywną (Niemcy, Włochy, Hiszpania).

   Działalność charytatywna Kościołów w państwach Unii jest też finansowana za pośrednictwem systemu ubezpieczeń społecznych i państwowych dotacji celowych na rzecz konkretnych szkół, szpitali itp. Prawo Unii Europejskiej w pełni uznaje różnorodność modeli współpracy państwa z Kościołem w tym zakresie. Unifikacji podlegają jedynie uprawnienia pracowników socjalnych, wynikające z prawa do przemieszczania się, związane z zabezpieczeniami socjalnymi itd.

   Więcej pod adresami e-mail:
Caritas Europa
Eurodiakonia


ŚLUBY KOŚCIELNE

Ślub młodych z poznańskiej parafii polskokatolickiej, 2000r.

   Uznawanie przez prawo państwowe ślubów kościelnych w państwach Unii Europejskiej jest zróżnicowane i zależy od konkretnego modelu stosunków między państwem a Kościołem. Prawodawstwo Unii akceptuje zarówno rozdział państwowego i kościelnego prawa małżeńskiego (Francja), jak i uznanie przez prawo państwowe ślubu kanonicznego (Włochy, Hiszpania). To ostatnie rozwiązanie - podobnie jak rozstrzygnięcia przyjęte ostatnio w Polsce - zakłada możliwość zawarcia ślubu kościelnego, który jest jedynie zgłaszany i rejestrowany w urzędzie państwowym.


OCHRONA ŻYCIA LUDZKIEGO

   W prawodawstwie państw Unii Europejskiej istnieją duże różnice w zakresie prawnej ochrony poczętego życia ludzkiego. W Irlandii konstytucja całkowicie zakazuje aborcji poza przypadkiem konieczności ratowania życia matki. W większości państw Unii aborcja dopuszczalna jest najczęściej do dwunastego tygodnia po poczęciu dziecka, jeżeli: 


"Popielec" - rycina Andriollego

  • zdaniem lekarza zagrożone jest zdrowie matki lub dziecka (Austria, Belgia, Dania, Finlandia); 

  • dziecko zostało poczęte w wyniku przestępstwa (Dania, Finlandia);

  • zachodzą tzw. powody społeczne (Dania, Finlandia).

  Według prawa niemieckiego, aborcja jest w zasadzie przestępstwem, ale lekarz nie jest za nią karany, jeśli zachodzą powyższe okoliczności i przeprowadzono z kobietą konsultacje. Prawodawstwo RFN dopuszcza różnorodność rozwiązań w różnych landach.

   W niektórych państwach Unii (Dania, Francja) aborcja dopuszczalna jest „na życzenie" kobiety, na ogół do dwunastego tygodnia po poczęciu dziecka. W Wielkiej Brytanii i Holandii aborcję dopuszcza się nawet do dwudziestego czwartego tygodnia po poczęciu. Choć na konferencjach ONZ w Kairze i w Pekinie przedstawiciele państw Unii Europejskiej popierali programy propagujące tzw. prawo do aborcji, to prawną regulację tego problemu traktaty Unii Europejskiej pozostawiają prawodawstwu poszczególnych krajów.

   Także na temat eutanazji prawo Unii Europejskiej nie wypowiada się bezpośrednio, pozostawiając odpowiednie decyzje państwom członkowskim. W niektórych z nich, jak np. w Szwecji, Danii i Finlandii parlamenty zakazały eutanazji, uznając ją za praktykę nielegalną.

   Eutanazja jest prawnie dozwolona w Holandii. W 1993 roku parlament holenderski dopuścił możliwość eutanazji na życzenie osób śmiertelnie chorych. W 1995 roku możliwość tę rozszerzono także na osoby cierpiące fizycznie lub psychicznie. Takie rozstrzygnięcia wzbudziły jednak sprzeciw części społeczeństwa holenderskiego. Powołano do życia Holenderskie Stowarzyszenie 12Pacjentów, które zapewnia obronę fizyczną i prawną wszystkim, którzy czują się z tego powodu zagrożeni. Dyskusje na temat dopuszczalności eutanazji toczą się obecnie w Wielkiej Brytanii i Niemczech.

   Rada Europy przyjęła obowiązującą w państwach Unii Europejskiej Konwencję o ochronie praw człowieka i godności istoty ludzkiej wobec zastosowań biologii i medycyny (tzw. Konwencja Bioetyczna). Nie porusza ona, co prawda, bezpośrednio problemu eutanazji, uznaje jednak za właściwe uzależnienie każdej interwencji medycznej od uprzedniej, wyrażonej w sposób wolny i świadomy, zgody pacjenta, oraz poszanowanie godności i tożsamości każdej istoty ludzkiej w całym procesie leczenia.


KLONOWANIE l BADANIA NA EMBRIONACH

   Możliwość klonowania komórek ludzkich jest zagadnieniem na tyle nowym, że prawo w państwach Unii Europejskiej najczęściej jeszcze go nie reguluje. Eksperymentów takich zakazuje wyraźnie jedynie prawodawstwo niemieckie, a pośrednio także szwedzkie. Biorąc jednak pod uwagę ostatnie rozstrzygnięcia prawne Rady Europy, można się spodziewać, że klonowanie ludzkich komórek będzie zakazane na terenie całej Unii.

   W kwestii badań prowadzonych na ludzkich embrionach prawodawstwo państw Unii Europejskiej dopuszcza następujące rozwiązania:

  • całkowity zakaz takich praktyk (Irlandia, Niemcy, Austria, Luksemburg);

  • dopuszczalność pod pewnymi warunkami (Dania, Francja, Szwecja, Wielka Brytania);

  • brak prawnego ich określenia (Belgia, Finlandia, Holandia, Włochy).

   Także w tej dziedzinie system prawny Unii Europejskiej akceptuje wszystkie rozwiązania, wynikające z kultury prawnej i uwarunkowań politycznych poszczególnych państw członkowskich.