Dialog Kościoła Polskokatolickiego z Kościołem Rzymskokatolickim w Polsce
Sesje naukowe

"Dialog ekumeniczny: Rzym - Kościoły Unii Utrechckiej (2009)"

Dialog_Rzym-KosciolyUniiUtrechckiej pod redakcją bpa Jacka Jezierskiego




Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne
Olsztyn 2013



Wprowadzenie
(  Bp Jacek Jezierski )

Po Soborze Watykańskim I (1870) doszło do powstania nowych społeczności wyznaniowych, które wyodrębniły się z Kościoła rzymskokatolickiego. Powstały parane a potem diecezje starokatolickie, wreszcie Kościoły starokatolickie w Holandii, Niemczech, Szwajcarii. Kościoły te stały się sygnatariuszami Unii Utrechckiej (1889). Dołączyły do Kościoła Utrechtu oddzielonego i niezależnego od Rzymu (1723), wywodzącego się z nurtu jansenistycznego i episkopalnego. Do nich dołączyły później inne Kościoły starokatolickie o charakterze narodowym.

Do Unii Kościołów starokatolickich przystąpił również Polski Narodowy Kościół Katolicki w USA i Kanadzie (PNKK). Pierwszym efektem tego porozumienia były święcenia biskupie w Utrechcie udzielone w 1907 roku organizatorowi Kościoła Narodowego ks. Franciszkowi Hodurowi (1866-1953). Polski Kościół Narodowy starał się zakorzenić w Polsce po I-szej wojnie światowej. Jednak nie uzyskał formalnego statusu ze strony władz państwowych, także z powodu sprzeciwu Kościoła rzymskokatolickiego. Po II-ej wojnie światowej PNKK został uznany w Polsce przez Ministerstwo Administracji Publicznej za „publiczno-prawny związek religijny" (1 lutego 1946). W 1951 roku dokonała się pod wpływem władz państwowych tzw. autokefalizacja PNKK w Polsce6. Kościół zmienił nazwę na Polskokatolicki.

W okresie PRL relacje między polskokatolikami i katolikami rzymskimi były złe, praktycznie do końca realnego socjalizmu. Sytuację pogarszała polityka wyznaniowa państwa, która programowo ustawiała Kościół polskokatolicki przeciw rzymskokatolickiemu.

Po Soborze Watykańskim II rozpoczął się dialog starokatolików z rzymskokatolikami. W piątej dekadzie po Soborze doszło do dialogu teologicznego na najwyższym szczeblu, tzn. do rozmów między przedstawicielami Stolicy Apostolskiej i Kościołów starokatolickich Unii Utrechckiej. Dialog odbywał się w latach 2004-2009. Współprzewodniczyli mu biskupi: starokatolicki emerytowany biskup Berna Fritz-Rene Muller oraz rzymskokatolicki emerytowany biskup Wurzburga Paul-Werner Scheele. Uzgodnienie końcowe zostało przetłumaczone i opublikowane po polsku.

W latach 90-tych XX wieku, próbę nawiązania dialogu z Kościołem rzymskokatolickim w Polsce podjął bp Tadeusz Majewski kierujący Kościołem polskokatolickim. Jednak kard. Józef Glemp prymas Polski (+2013) nie zdecydował się prowadzić z nim dialogu. Dopiero starania ks. bpa prof. Wiktora Wysoczańskiego zwierzchnika Kościoła polskokatolickiego w RP, a także pośrednictwo starokatolickiego biskupa Berna Hansa Gerny, umożliwiły nawiązanie kontaktu z kard. J. Glempem i abp. prof. Alfonsem Nossolem biskupem opolskim. Ten kontakt doprowadził do formalnej decyzji Konferencji Episkopatu Polski (listopad 1997) o rozpoczęciu ekumenicznego dialogu z Kościołem polskokatolickim, co nastąpiło 10 lutego 1998 roku w Konstancinie.

Rozmowy prowadzone przez przedstawicieli Stolicy Apostolskiej i Kościołów Starokatolickich Unii Utrechckiej zaowocowały dokumentem „Raport: Kościół i Wspólnota Kościelna. Watykan - Utrecht (2009). Problematyka i perspektywy jedności". Kościół polskokatolicki należy do grupy Kościołów Unii Utrechckiej.

W dniach 26-27 września 2011 roku odbyło się w Gietrzwałdzie na Warmii, w pobliżu sanktuarium maryjnego ekumeniczne spotkanie poświęcone refleksji nad dokumentem końcowym dialogu starokato-licko-watykańskiego (2009). Moderatorami spotkania w Gietrzwałdzie byli ks. bp Błażej Kruszyłowicz OFMConv. - bp pomocniczy archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej oraz ks. bp prof. dr hab. Wiktor Wysoczański - Zwierzchnik Kościoła Polskokatolickiego w RP11. Biskupi: Wysoczański i Kruszyłowicz są przewodniczącymi zespołów Kościoła Polskokatolickiego oraz Konferencji Episkopatu Polski, które prowadzą dialog ekumeniczny.

Organizatorem spotkania w Gietrzwałdzie były: Katedra Teologii Dogmatycznej i Fundamentalnej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie wraz z Katedrą Teologii Dogmatycznej i Moralnej Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie.

Profesor Urs von Arx, emerytowany wykładowca Wydziału Teologii Chrześcijańsko-Katolickiej Uniwersytetu w Bernie, uczestnik dialogu Rzym - Utrecht mówił na temat Raportu Końcowego ze starokatolickiego punktu widzenia (Der Bericht der Internationalen Römisch-Katholisch - Altkatholischen Dialogkommission "Kirche und Kirchengemeinschaft". Vorstellung des Textes und Ausblick auf die Chancen seiner Rezeption).

Ocenę tego samego dokumentu z punktu widzenia teologa rzymskokatolickiego dał o. prof. dr hab. Zdzisław Józef Kijas OFMConv., relator w rzymskiej Kongregacji ds. Kanonizacji (Dialog rzymskokatolicko-starokatolicki na forum międzynarodowym (2004-2009). Analiza i uwagi na temat „Raportu końcowego" ze strony katolickiej). Wskazał on na niewy-starczalność metody zróżnicowanego konsensu i zaproponował metodę historiozbawczą, tj. chrystologiczną oraz otwartą na przyszłość.

Zagadnieniem prymatu papieskiego we współczesnej teologii zajął się ks. dr hab. Krzysztof Wojtkiewicz z Wydziału Teologii Uniwersytetu Szczecińskiego (Prymat Piotrowy jako paradoksalny znak jedności chrześcijan), wskazując na prymat pastoralny oraz martyrologicz-ny (koncepcja J. Ratzingera).

Kwestię sukcesji w Kościele Polskokatolickim w aspekcie historycznym, omawiał ks. dr Jerzy Bajorek, polskokatolik, adiunkt Wydziału Teologii ChAT, który przygotowuje obszerne studium na ten temat.

W dyskusji postulowano potrzebę dalszej hermeneutyki i recepcji dokumentu Watykan-Utrecht. Zastanawiano się, na ile może on być przydatnym dla dialogu polsko-rzymskokatolickiego. Przy tej okazji zwrócono uwagę, że została zakończona pierwsza faza dialogu teologicznego Kościoła Rzymskokatolickiego w Polsce ze Starokatolickim Kościołem Mariawitów w RP. W wyniku prac powstał protokół rozbieżności oraz opracowanie dotyczące kwestii mariawickiej, w nieznanych dotąd dokumentach przechowywanych w rzymskich archiwach kościelnych13. Starokatolicki Kościół Mariawitów w RP czyni starania o przynależność do Unii Utrechckiej.

Podczas seminarium gietrzwałdzkiego, w dyskusji wracano do sprawy zerwania Unii przez Polski Narodowy Kościół Katolicki w USA i Kanadzie z Kościołami Starokatolickimi Europy, po tym, gdy te Kościoły udzieliły święceń kapłańskich kobietom, oraz wyraziły zgodę na błogosławienie par homoseksualnych. PNKK zerwał więź jedności także i z Kościołem Polskokatolickim w RP, choć jest dla niego Kościołem - Matką. Kościół Polskokatolicki bowiem, poprosił, w kwestii kapłaństwa kobiet i błogosławienia par homoseksualnych o 10-letnie moratorium, dla lepszego przebadania kwestii. Jednak nie udziela sakramentu święceń kobietom i nie błogosławi związków homoseksualnych.

W miejsce Unii Utrechckiej, PNKK próbuje zorganizować Unię Scranton. Tymczasem, Kościół Polskokatolicki potwierdza swoją historyczną i ideową więź z PNKK. Uważa się jednak - zgodnie z obowiązującym statutem - za społeczność w pełni autonomiczną.

W dyskusji powracała kwestia eklezjalności Kościoła Polskokatolickiego. Przypomniano, że w czasie Soboru Watykańskiego II obserwatorzy Kościołów starokatolickich zajmowali miejsce na sali obrad przy delegacji Kościołów Prawosławnych (Urs von Arx).

W dotychczasowej pragmatyce Konferencji Episkopatu Polski Kościół Polskokatolicki jest określany jako Wspólnota Polskokatolicka. Oczekiwania ze strony Polskokatolików są większe. Uważają się oni bowiem za Kościół (Kościoły lokalne). Wskazują, że posiadają sukcesję urzędu apostolskiego oraz ważne sakramenty: chrztu, kapłaństwa i Eucharystii. Ta kwestia domaga się dalszych badań i wyjaśnień.

W dyskusji, oprócz obu moderatorów i prelegentów, zabierali głos inni uczestnicy spotkania: ks. inf. dr Kazimierz Bonczar, ks. wikariusz biskupi Andrzej Gontarek (proboszcz parafii polskokatolickiej w Lublinie), ks. inf. Ryszard Dąbrowski (kanclerz Kurii), ks. proboszcz dr Mieczysław Piątek. Ze strony Kościoła Rzymskokatolickiego wypowiadali się: ks. dr Jacek Maciej Wojtkowski (ekumenista) i ks. dr Paweł Rabczyński - rektor seminarium duchowego archidiecezji warmińskiej Hosianum oraz ks. bp Jacek Jezierski - biskup pomocniczy warmiński. Ważnym w dyskursie był głos prof. Ursa von Arxa, który zauważył m.in., że istnieją oczekiwania, aby w następnej fazie dialogu Watykan-Utrecht: uczestniczyli również teolodzy z Polski.

Dialog Polsko-Rzymskokatolicki w Polsce trwa od 15-tu lat. Przyczynił się on do ocieplenia wzajemnych relacji oraz do zaniechania wzajemnych oskarżeń i pomówień, zarówno w polskokatolickim miesięczniku „Rodzina", jak i w mediach Kościoła rzymskokatolickiego.

W ramach Jubileuszu Chrześcijaństwa w 2000 r. strona polskokatolicka podczas nabożeństwa ekumenicznego w kościele garnizonowym we Wrocławiu złożyła oficjalną deklarację pokutną za zło, które w przeszłości wyrządzono rzymskim katolikom. Był to odważny i pełen treści gest służący wzajemnemu pojednaniu.

Raport: Kościół - Wspólnota kościelna. Watykan - Utrecht 2009 potrzebuje wnikliwej analizy, także na gruncie polskim. Wymaga również dopowiedzeń, które wynikają z polskiego doświadczenia: podziału i dialogu Kościoła polskokatolickiego i Kościoła rzymskokatolickiego.

 

Kościół  Starokatolicki Urs von Arx  -  Kościół i wspólnota - wprowadzenie i refleksje

 

Kościół Rzymskokatolicki
  • O. Zdzisław J. Kijas OFM Conv  -  Dialog rzymskokatolicki-starokatolicki (2004-2009) na poziomie międzynarodowym

  • Ks. Krzysztof Wojtkiewicz  -  Prymat Piotrowy jako paradoksalny znak jedności chrześcijan

  • Bp Jacek Jezierski
    1.  Uwagi do hasła "Kościół Polskokatolicki" w 15 tomie Encyklopedii Katolickiej
    2.  Nekrologi  -  Ś.p. Jerzy Szotmiller  (1923-2011)  biskup polskokatolicki
                            -  Ś.p. Ks. Marian Bugajski  (1929-2011)  duchowny polskokatolicki